Số 239 | Tháng 02/2026
Thanh toán không dùng tiền mặt trong nền kinh tế số bền vững: Phân tích trắc lượng thư mục
Lê Thị Bích Diệp, Võ Thanh Thu
Tóm tắt:
Mục tiêu nghiên cứu: Bài viết được thực hiện nhằm phân tích bức tranh tổng thể về các công trình liên quan đến thanh toán không dùng tiền mặt (TTKDTM) trong giai đoạn 1998–2024 và đề xuất hướng nghiên cứu trong tương lai.
Phương pháp nghiên cứu: Nghiên cứu được thực hiện bằng phương pháp phân tích trắc lượng thư mục (TLTM) với 902 bài nghiên cứu từ Web of Science qua phần mềm VOSviewer để trực quan hóa mạng lưới đồng xuất hiện các từ khóa.
Kết quả nghiên cứu chính: Kết quả cho thấy số lượng công bố về TTKDTM đã tăng trưởng vượt bậc sau đại dịch Covid-19. Trong đó, Ấn Độ và Emerald Group là quốc gia và nhà xuất bản thống trị trong lĩnh vực này. Phân tích từ khóa cho thấy lĩnh vực nghiên cứu này được định hình bởi năm cụm chủ đề chính. Đáng chú ý, xu hướng nghiên cứu đã có sự dịch chuyển từ việc tập trung vào ý định ban đầu sang phân tích về hành vi duy trì sử dụng (DTSD) trong các bối cảnh khác nhau.
Giá trị đóng góp mới: Nghiên cứu làm nổi bật chủ đề mới nổi – ý định tiếp tục sử dụng (TTSD). Những nghiên cứu sâu hơn về chủ đề này là chìa khóa thúc đẩy phát triển TTKDTM, góp phần xây dựng nền kinh tế số bền vững.
Tài liệu tham khảo:
- Al Amin, Md., Muzareba, A. M., Chowdhury, I. U., & Khondkar, M. (2024). Understanding e-satisfaction, continuance intention, and e-loyalty toward mobile payment application during COVID-19: An investigation using the electronic technology continuance model. Journal of Financial Services Marketing, 29(2), 318-340. https://doi.org/10.1057/s41264-022-00197-2.
- Ananda, S., Devesh, S., & Al Lawati, A. M. (2020). What factors drive the adoption of digital banking? An empirical study from the perspective of Omani retail banking. Journal of Financial Services Marketing, 25(1-2), 14-24. https://doi.org/10.1057/s41264-020-00072-y.
- Aris, F., Ismail, K., & Mohezar, S. (2022). Fostering mobile payment adoption: A case of Near Field Communication (NFC). International Journal of Business and Society, 23(3), 1535-1553. https://doi.org/10.33736/ijbs.5180.2022.
- Bergmann, M., Maçada, A. C. G., De Oliveira Santini, F., & Rasul, T. (2023). Continuance intention in financial technology: A framework and meta-analysis. International Journal of Bank Marketing, 41(4), 749-786. https://doi.org/10.1108/IJBM-04-2022-0168.
- Chen, X., Li, S., Su, L., & Huang, T. (2021). Why do micro and small merchants use mobile payment systems? A grounded theory study in China. Nankai Business Review International, 12(2), 157-172. https://doi.org/10.1108/nbri-11-2020-0061.
- Cổng Thông tin điện tử Chính phủ (2025). Kinh tế số Việt Nam tăng trưởng nhanh nhất khu vực. Truy cập tại https://baochinhphu.vn/kinh-te-so-viet-nam-tang-truong-nhanh-nhat-khu-vuc-102250206152332651.htm.
- Eren, B. A. (2024). QR code m-payment from a customer experience perspective. Journal of Financial Services Marketing, 29(1), 106-121. https://doi.org/10.1057/s41264-022-00186-5.
- Hasan, R., Ashfaq, M., & Shao, L. (2024). Evaluating Drivers of Fintech Adoption in the Netherlands. Global Business Review, 25(6), 1576-1589. https://doi.org/10.1177/09721509211027402.
- Khan, S., Khan, S. U., Khan, I. U., Khan, S. Z., & Khan, R. U. (2024). Understanding consumer adoption of mobile payment in Pakistan. Journal of Science and Technology Policy Management, 15(6), 1339-1362. https://doi.org/10.1108/JSTPM-07-2021-0110.
- Kumar, A., Mishra, S. K., & Saini, A. (2024). Predicting NFC-based mobile payments usage intention with perceived usefulness as mediator: A dual-stage PLS-SEM and NCA analysis. Journal of Advances in Management Research, 21(4), 556-583. https://doi.org/10.1108/JAMR-12-2023-0374.
- Laksamana, P., Suharyanto, S., & Cahaya, Y. F. (2023). Determining factors of continuance intention in mobile payment: Fintech industry perspective. Asia Pacific Journal of Marketing and Logistics, 35(7), 1699-1718. https://doi.org/10.1108/APJML-11-2021-0851.
- Law, M., Ng, M., & Lai, Y. K. S. (2024). Switch or continue to use? An empirical investigation into mobile payment applications. Journal of Global Scholars of Marketing Science, 34(2), 163-185. https://doi.org/10.1080/21639159.2023.2264304.
- Lee, M.-C. (2009). Factors influencing the adoption of internet banking: An integration of TAM and TPB with perceived risk and perceived benefit. Electronic Commerce Research and Applications, 8(3), 130-141. https://doi.org/10.1016/j.elerap.2008.11.006.
- Liébana-Cabanillas, F., Singh, N., Kalinic, Z., & Carvajal-Trujillo, E. (2021). Examining the determinants of continuance intention to use and the moderating effect of the gender and age of users of NFC mobile payments: A multi-analytical approach. Information Technology and Management, 22(2), 133-161. https://doi.org/10.1007/s10799-021-00328-6.
- Ly, H. T. N., Khuong, N. V., & Son, T. H. (2022). DETERMINANTS AFFECT MOBILE WALLET CONTINUOUS USAGE IN COVID 19 PANDEMIC: EVIDENCE FROM VIETNAM. Cogent Business & Management, 9(1), 2041792. https://doi.org/10.1080/23311975.2022.2041792.
- Mall, S., Panigrahi, T. R., & Hassan, M. K. (2024). Neo banking: A bibliometric review of the current research trend and future scope. International Review of Economics & Finance, 96, 103559. https://doi.org/10.1016/j.iref.2024.103559.
- Market Analysis Report. (2025). Digital Payment Market Size, Share & Trends Analysis Report by Solution (Application Program Interface, Payment Gateway), By Mode Of Payment, By Deployment, By Enterprise Size, By End Use, By Region, And Segment Forecasts, 2025–2030.
- Monoarfa, T. A., Sumarwan, U., Suroso, A. I., & Wulandari, R. (2024). Uncover the trends, gaps, and main topics on online grocery shopping: Bibliometric analysis. Heliyon, 10(4), e25857. https://doi.org/10.1016/j.heliyon.2024.e25857.
- Ngân hàng Nhà nước Việt Nam. (2025). Ngày không tiền mặt năm 2025 với chủ đề “Thanh toán không tiền mặt thúc đẩy kinh tế số”. https://sbv.gov.vn/vi/w/sbv637581
- Nusraningrum, D., & Yuniarsih, R. (2024). Are there any differences in the continuous usage intention of e-wallet users?: The case of seoul and jakarta. International Journal of Management Studies, 31(2), 631-652. https://doi.org/10.32890/ijms2024.31.2.9.
- Rahman, S. U., Nguyen-Viet, B., Nguyen, Y. T. H., & Kamran, S. (2024). Promoting fintech: Driving developing country consumers’ mobile wallet use through gamification and trust. International Journal of Bank Marketing, 42(5), 841-869. https://doi.org/10.1108/IJBM-01-2023-0033.
- Ramos-de-Luna, I., Montoro-Ríos, F., & Liébana-Cabanillas, F. (2016). Determinants of the intention to use NFC technology as a payment system: An acceptance model approach. Information Systems and E-Business Management, 14(2), 293-314. https://doi.org/10.1007/s10257-015-0284-5.
- Schierz, P. G., Schilke, O., & Wirtz, B. W. (2010). Understanding consumer acceptance of mobile payment services: An empirical analysis. Electronic Commerce Research and Applications, 9(3), 209-216. https://doi.org/10.1016/j.elerap.2009.07.005.
- Shetu, S. N., Islam, Md. M., & Promi, S. I. (2022). An Empirical Investigation of the Continued Usage Intention of Digital Wallets: The Moderating Role of Perceived Technological Innovativeness. Future Business Journal, 8(1), 43. https://doi.org/10.1186/s43093-022-00158-0.
- Yuan, S., Liu, L., Su, B., & Zhang, H. (2020). Determining the antecedents of mobile payment loyalty: Cognitive and affective perspectives. Electronic Commerce Research and Applications, 41, 100971. https://doi.org/10.1016/j.elerap.2020.100971.
Cashless Payments in a Sustainable Digital Economy: A Bibliometric Analysis
Abstract:
Purpose: The study was conducted to analyse the overall picture of studies related to cashless payments in the period 1998–2024 and propose future research directions.
Design/methodology/approach: The study was conducted using bibliometric analysis of 902 research articles from Web of Science using VOSviewer software to visualise the co-occurrence network of keywords.
Findings: The results show that the number of publications on cashless payments has grown dramatically after the Covid-19 pandemic. Of which, India and Emerald Group are the dominant countries and publishers in this field. Keyword analysis shows that five main topic clusters shape this research field. Notably, the research trend has shifted from focusing on initial intentions to studying how users maintain their behaviour in different contexts.
Originality/value: The study highlights an emerging theme – intention to continue using. Further research on this topic will be key to promoting the development of non-cash payments, contributing to building a sustainable digital economy.