Số 238 | Tháng 01/2026
Ý định giảm thiểu lãng phí thực phẩm của sinh viên thông qua mở rộng mô hình lý thuyết nhận thức xã hội
Vũ Anh Chiến, Trần Thị Trang
Tóm tắt:
Mục tiêu nghiên cứu: Trong bối cảnh lãng phí thực phẩm (LPTP) đang trở thành thách thức lớn đối với phát triển bền vững tại các nền kinh tế đang phát triển, bài viết này nhằm xem xét tác động của nhận thức về năng lực tập thể (NLTT) đến ý định giảm thiểu LPTP của sinh viên đại học Việt Nam. Đồng thời, nghiên cứu kiểm định vai trò trung gian của niềm tin vào năng lực bản thân (NLBT) và vai trò của kiến thức về LPTP trong môi trường giáo dục.
Thiết kế nghiên cứu/phương pháp/tiếp cận: Nghiên cứu sử dụng phương pháp định lượng với dữ liệu thu thập từ khảo sát cắt ngang trong khoảng thời gian từ tháng 8–9/2025 bao gồm 268 sinh viên đại học tại Việt Nam thông qua phương thức chọn mẫu thuận tiện. Khung phân tích được xây dựng dựa trên việc mở rộng lý thuyết Nhận thức xã hội (SCT) nhằm làm rõ các cơ chế xã hội và nhận thức có ảnh hưởng đến ý định giảm thiểu LPTP. Dữ liệu được phân tích bằng mô hình cấu trúc tuyến tính (PLS-SEM) thông qua phần mềm SmartPLS.
Kết quả nghiên cứu chính: Kết quả phân tích cho thấy nhận thức về NLTT có tác động cùng chiều đến ý định GTLPTP của sinh viên, cả trực tiếp và gián tiếp thông qua niềm tin vào NLBT. Trong đó, niềm tin vào NLBT đóng vai trò như biến trung gian một phần. Bên cạnh đó, kiến thức về LPTP cũng được xác nhận có mối quan hệ cùng chiều với ý định giảm thiểu LPTP của sinh viên.
Giá trị đóng góp mới: Nghiên cứu mở rộng việc ứng dụng SCT trong lĩnh vực nghiên cứu về LPTP tại các nền kinh tế đang phát triển. Đồng thời, nghiên cứu cung cấp các hàm ý thực tiễn cho nhiều trường đại học trong việc thiết kế những chương trình giáo dục và hoạt động tập thể nhằm nâng cao nhận thức, củng cố niềm tin vào NLBT và thúc đẩy ý định giảm thiểu LPTP của sinh viên.
Tài liệu tham khảo:
- Akhter, S., Rather, M. I., & Zargar, U. R. (2024). Understanding the food waste behaviour in university students: An application of the theory of planned behaviour. Journal of cleaner production, 437, 140632. https://doi.org/10.1016/j.jclepro.2024.140632.
- Bandura, A. (1984). Recycling misconceptions of perceived self-efficacy. Cognitive therapy and research, 8(3), 231-255. https://doi.org/10.1007/BF01172995.
- Bandura, A. (1997), Self-Efficacy: The Exercise of Control, Freeman, New York, NY
- Bandura, A. (2001). Social cognitive theory: An agentic perspective. Annual review of psychology, 52(1), 1-26. https://doi.org/10.1146/annurev.psych.52.1.1.
- Ding, L. (2022). The effects of self-efficacy and collective efficacy on customer food waste reduction intention: the mediating role of ethical judgment. Journal of Hospitality and Tourism Insights, 5(4), 752-770. https://doi.org/10.1108/JHTI-07-2021-0168.
- Ding, L., & Jiang, C. (2023). The effect of perceived collective efficacy and self-efficacy on generation Z restaurant customers’ food waste reduction intentions. Journal of Global Responsibility, 14(3), 337-359. https://doi.org/10.1108/JGR-08-2022-0079.
- Etim, E., Choedron, K. T., Ajai, O., Duke, O., & Jijingi, H. E. (2025). Systematic review of factors influencing household food waste behaviour: Applying the theory of planned behaviour. Waste Management & Research, 43(6), 803-827. https://doi.org/10.1177/0734242X241285423.
- Eunike, I. J., Silalahi, A. D. K., & Tedjakusuma, A. P. (2025). Towards a Holistic Model of Green Consumerism by Integrating Ethical Obligations, Collective Efficacy, and Environmental Concerns in Sustainable Purchase Behavior. Sustainable Futures, 100746. https://doi.org/10.1016/j.sftr.2025.100746.
- Jugert, P., Greenaway, K. H., Barth, M., Büchner, R., Eisentraut, S., & Fritsche, I. (2016). Collective efficacy increases pro-environmental intentions through increasing self-efficacy. Journal of Environmental Psychology, 48, 12-23. https://doi.org/10.1016/j.jenvp.2016.08.003.
- Lee, K. Y. M., Ling, P. S., Ling, L. S., Shen, Y., Chiu, G. H. M., & Phang, X. Y. (2024). Food waste separation intention among the residential students: Moderation role of university support. Cleaner Waste Systems, 9, 100174. https://doi.org/10.1016/j.clwas.2024.100174.
- Nguyen, T. P. L. (2025). Big Five personality traits and food waste reduction behaviors: the mediating roles of environmental concern and knowledge. Management of Environmental Quality: An International Journal. https://doi.org/10.1108/MEQ-10-2024-0440.
- Nguyen, X. C., Tran, T. P. Q., Nguyen, T. T. H., La, D. D., Nguyen, V. K., Nguyen, T. P., ... & Nguyen, D. D. (2020). Call for planning policy and biotechnology solutions for food waste management and valorization in Vietnam. Biotechnology Reports, 28, e00529. https://doi.org/10.1016/j.btre.2020.e00529.
- Onel, N., & Mukherjee, A. (2016). Consumer knowledge in pro-environmental behavior: An exploration of its antecedents and consequences. World Journal of Science, Technology and Sustainable Development, 13(4), 328-352. https://doi.org/10.1108/WJSTSD-01-2016-0004.
- Pancino, B., Cicatiello, C., Falasconi, L., & Boschini, M. (2021). School canteens and the food waste challenge: Which public initiatives can help?. Waste Management & Research, 39(8), 1090-1100. https://doi.org/10.1177/0734242X21989418.
- Pandey, S., Budhathoki, M., Perez-Cueto, F. J. A., & Thomsen, M. (2023). Factors influencing consumers' food waste reduction behaviour at university canteens. Food Quality and Preference, 111, 104991. https://doi.org/10.1016/j.foodqual.2023.104991.
- Sitompul, C., Gunawan, T., Mesiranta, N., Närvänen, E., & Octavia, J. R. (2025). Impact of food waste-related course attendance on students’ food waste reduction behaviours and knowledge: a case study from Indonesia. International Journal of Sustainability in Higher Education, 26(9), 36-54. https://doi.org/10.1108/IJSHE-04-2024-0244.
- Tiwari, P. (2023). Analysing green self-efficacy and green altruism of millennials customers toward green purchases through the lens of the theory of planned behaviour. Public Organization Review, 23(4), 1545-1561. https://doi.org/10.1007/s11115-022-00673-2.
- United Nations. UNEP Food Waste Index Report. (2024). Available: https://www.unep.org/resources/publication/food-waste-index-report2024.
- Valentin, A. P., Dela Vega, A. M., Kho, M. I., Licayan, S. R., Nierras, E. L., & Pabalate, J. C. (2024). Predicting food waste reduction behavior among students in higher education institutions. International Journal of Sustainability in Higher Education, 25(4), 885-898. https://doi.org/10.1108/IJSHE-08-2023-0368.
- World Bank. (2020). Addressing Food Loss and Waste: A Global Problem with Local Solutions. Washington, D.C. http://hdl.handle.net/10986/34521.
University Students’ Food Waste Reduction Intentions Through an Extended Social Cognitive Theory Framework
Abstract:
Purpose: As food waste reduction continues to pose a serious challenge to sustainable development in many developing economies, this study aims to examine the influence of perceived collective efficacy on university students’ intentions to reduce food waste in Vietnam. In particular, self-efficacy is investigated as a mediating factor, while food waste knowledge is incorporated as an important element characterizing the educational environment.
Design/methodology/approach: This study employs a quantitative research design using data collected from a cross-sectional survey conducted between August and September 2025. The final data consisted of 268 university students in Vietnam, collected through convenience sampling. By extending social cognitive theory, the study seeks to explore the social and cognitive mechanisms underlying students’ intentions to reduce food waste. The data are analyzed using partial least squares structural equation modeling (PLS-SEM) with the SmartPLS software.
Findings: The findings show that perceived collective efficacy has a positive effect on students’ intentions to reduce food waste, both directly and indirectly through self-efficacy, which play a partial mediator. Moreover, food waste knowledge is found to be positively influenced with students’ food waste reduction intentions.
Originality/value: This study extends the application of social cognitive theory in food waste research, particularly within the context of developing economies. In addition, it offers practical implications for universities in promoting food waste reduction intentions among students through educational and collective activities.